Spotkania z utopią

Nie jest mądrością odgrzewanie starych konceptów. Poszukajmy zatem nieoczekiwanych wyjść z sytuacji wydawałoby się jednoznacznie zakleszczonych w stereotypowych interpretacjach, choćby i o najszlachetniejszym rodowodzie.

Slavoj Žižek zwrócił kiedyś uwagę na to, że być może opinia naukowa wyśmiała Fukuyamowską koncepcję końca historii zbyt wcześnie. W końcu wszyscy, nawet lewica, zachowują się tak, jakby faktycznie w historii świata (i cywilizacji) nie mogło wydarzyć się nic, co sprawiłoby, że horyzont historii znów ukryłby się przed naszymi oczami. To oznacza, że świat został wyprany z utopii, z wizji, która zmienia zasady działania cywilizacji i której dostrzec możemy co najwyżej mgliste kontury.

Nieprzewidywalność historii przy jednoczesnej silnej woli jej kształtowania wyróżniała nasz świat przed epoką schyłku, w którą wkroczyliśmy. Nadmiar materii cywilizacyjnej nie stawiał ograniczeń woli. Silne sprzeczności nie zrywały nici historii, która wciąż się działa i dziać miała bez końca.

Epoka schyłku charakteryzuje się tym, że waży się każde działanie, każdy akt woli, ponieważ nie ma miejsca na rozmach.

Weźmy demokrację. Nie sposób jej negować, ponieważ nie ma utopii, nie ma miejsca na inną formę wolności. Inna jest niewyobrażalna, zamienia się od razu w swoje przeciwieństwo. Nasza wola nie ma znaczenia.

Marks kształtował swoją wizję w czasach rozmachu. Dziś nie ma dość przestrzeni na taką wizję. Proletariat nie został jeszcze wyzwolony, a hasło już się przeżyło – nie ma miejsca na ten postulat. Próby ocalenia sloganu poprzez rozciąganie terminu proletariat na całość pracowników najemnych odzwierciedla tylko faktyczną sytuację, że przeciwieństwa społeczne skarlały i straciły swą wagę wobec problemu demokracji. Demokracja przestała znaczyć „dyktatura ludu”, a zaczęła oznaczać skomlenie ludu o litość władców, którzy nie muszą nawet panować nad historią, ponieważ historii już nie ma – skończyła się.

Jeżeli uznamy, że każda cywilizacja ma swój kres, a nasza właśnie go przeżywa, to czy ma sens odwoływanie się do niespełnionej obietnicy zawartej w pismach Marksa? Walka o poszerzanie demokracji w imię wolności grupowych i partykularnych ma znaczenie łagodzenia bólów upadku cywilizacji, a nie jej zniesienia w imię nowego społeczeństwa. Marksowska wizja nie posiłkowała się ułatwieniem w postaci schyłku cywilizacji, brała się za bary z cywilizacją zracjonalizowanego wyzysku w okresie jej świetności. Nie była sępem-padlinożercą, była orłem.

TYLKO DLA ORŁÓW

Odgruzowanie marksizmu nie polega na niczym innym, jak na pragnieniu zniesienia cywilizacji, a nie czekania na jej estetyczny koniec w objęciach zwolenników wolnej miłości czy hipnozy zaklinającej się, że inny świat jest możliwy, a jednocześnie nie wyobrażających go sobie inaczej jak tylko jako łudząco podobny do świata tu i teraz – tyle, że bez sprzeczności. To znaczy świata, w którym smród rozkładu zabiłby każdego. Zamiast zmiany – nirwana.

Czy nasz postulat odgruzowania marksizmu na bazie zestarzałego pojęcia klasy robotniczej i jej interesu ma siłę nośną na tyle, aby zapobiec rozkładowi świata po to, aby go zniszczyć i odtworzyć w postaci, w której fundamentem byłaby rzeczywista równość ludzi, mimowolna, ale nie bezrefleksyjna? Czy ma odpowiedni rozmach?

POSTULUJEMY UTOPIĘ, ALE NIE AWANTURNICTWO

Zarzucenie utopii na rzecz realizmu, czyli końca historii, wyzwoliło potencjał schyłku cywilizacji. Lewicowość straciła sens, albowiem stała się synonimem walki o równorzędne miejsce wszystkich uciśnionych w niekwestionowanym społeczeństwie demokratycznym, a nie alternatywą cywilizacyjną.

Tylko oparcie społeczeństwa na innym sposobie produkcji może dać taką alternatywę, taki rozmach – a alternatywnego sposobu produkcji wobec kapitalizmu bez utraty poziomu sił wytwórczych poza realizacją interesu klasy robotniczej raczej nie ma. Alternatywą nie jest ani ekonomia alternatywna, ani ekonomia społeczna, ani nawet ekologia.

ALTERNATYWĄ JEST MARKSOWSKA UTOPIA!

Portal „Dyktatura Proletariatu”
i Klub Dyskusyjny im. Róży Luksemburg

3 sierpnia 2008 r.

Możliwość komentowania jest wyłączona.